stopića pećina zlatibor

Stopića pećina

Stopića pećina je jedna od najznamenitijih pećina u Srbiji. Nalazi se oko 250 km od Beograda, 30 km od Užica i 19 km od regionalnog puta Užice-Jadransko more, na području Zlatibora. Iznad pećine prelazi put Užice-Sirogojno.

Stopića pećina je rečna pećina, jer kroz nju protiče Trnavski potok. Pećina ima impresivni ulazni otvor 35 metara širok i 18 metara visok. Stopića pećina je, bez svog najmlađeg sistema, dugačka 1691,5 metara, površine je oko 7911,5 m² i ima zapreminu od preko 120.000 kubnih metara. Ulaz u pećinu se nalazi na 711,18 metara nadmorske visine.

Stopića pećina – prirodno dobro

Pećinu čini pet celina: Svetla dvorana, Tamna dvorana, Velika sala sa kadama, Kanal sa kadama i Rečni kanal. Iako nije naročito bogata pećinskim ukrasima ima veoma zanimljive bigrene kade, koje se svojom veličinom i dubinom (neke i do sedam metara) izdvajaju od drugih u Srbiji.

Istraženi deo pećine je dug oko 1600 metara, koji je jednim delom podvodni sistem kanala. Za posetioce je uređen ulazni deo dužine nekoliko stotina metara koji obuhvata Svetlu dvoranu, Tamnu dvoranu i Dvoranu sa kadama. Klima u pećini zavisi od spoljašnje klime.

Ranije se u dolini sela Trnava nalazilo prirodno jezero, koje je isticalo površinskim tokom u reku Prištavicu. Već u to vreme je potok delom oticao kroz kroz ponor na nadmorskoj visini 810 metara ispod brda Veliki krš. Ovaj ponor je sada suv, zove se Pećinica i dug je 25 metara odakle dalje objekat nije prohodan, jer je pregrađen pećinskim ukrasima.

Usled tektonskih poremećaja stvarane su nove niže pukotine, na mestima na kojima se krečnjački sloj dodirivao sa tvrđim stenama. Najnoviji ponor se nalazi na nadmorskoj visini od 780 metara, kroz koji je jezero isteklo ostavljajući Trnavski potok. Povremeno se dešava da se nagomilavanjem materijala i ovaj otvor zatvori tako da se jezero u dolini Trnavskog potoka nakratko ponovo formira. U okolini ovog ponora nalazi se nekoliko velikih vrtača koje sada imaju zaravnjeno dno kao ostaci nekadašnjih ponora.

Voda je vremenom stvarala podzemne objekte Stopića pećine. U Ponoru, Trnavski potok stvara vir kroz koji propada u podzemni sifon, i protiče podzenim kanalima sve dok ponovo ne izađe na svetlo dana na izlazu iz Potpećke pećine.

Tektonskim poremećajima, podzemni tok potoka se menjao i tako je stvoren složen sistem podzemnih kanala.

Kanal sa kadama je stariji i ima manje vode. To je stari tok potoka koji je u nekom trenutku ostao bezvodan kada je potok istekao nižim putem stvorenim pomeranjem tla. Ipak u njemu ima vode tako da se pretpostavlja da je i dalje na neki način povezan i sa aktivnom podzemnim vodotokom u Rečnom kanalu. Ovaj tok se zove Kanal sa kadama jer su za njega karakteristične ogromne travertne kade, od kojih neke imaju dubinu i do pet metara. U periodima velikog vodostaja i kroz ovaj kanal teče voda puneći bigrene kade i prelivajući se preko njihovih kamenih ivica. Kanal sa kadama je kanal je u vrhu spojen sa Pećinicom i prohodan je u dužini oko 500 metara, skoro do same Pećinice (ukupna dužina kanala je oko 600 metara). Samo jedan kratak deo kanala nije prohodan. Kanal se završava iznad bigrenih kada u Dvorani sa bigrenim kadama.

Rečni kanal je aktivan. Kroz njega teče Trnavski potok. Ovaj kanal je dug oko 800 metara i završava se bigrenim toboganom i kaskadama preko kojih se stvaraju slapovi.Kada je veći vodostaj, svi slapovi se stapaju u jedan vodopad visine oko 10 metara stvarajući zaglušujuću buku. Ovaj vodopad je nazvan Izvor života.

Kanal ponora Trnavskog potoka i rečni kanal Stopića pećine odvojeni su sifonom koji je potopljen. Celom dužinom kanala od Ponora do izlaza iz pećine objekat je prohodan, a jedini su ga prošli češki speleolozi (1984. godine), koristeći speleološku ronilačku opremu. Taj podvig niko nije ponovio zbog veoma komplikovanog prolaska kroz podvodne sifone i potopljene delove kanala.

Merenjem protoka vode utvrđeno je da kroz Stopića pećinu ističe oko tri puta manje vode nego što se uliva u Ponor tako da je izvesno da postoji još kanala koji su niži od nivoa rečnog kanala i da njima voda ističe u Prištavicu na nižoj visini.

Svetla dvorana je ujedno i ulaz u pećinu. Ona je visoka 18, široka 40 metara a glavni prolaz je dug oko 75 metara. Ostavlja jak utisak na posetioce pre svega prostranošću i visinom, ali i izraženim kraškim oblicima.

Iz sale se na svodu mogu videti i otvori na tavanici (vigledi) koji se nalaze u šumi iznad same pećine. Meštani ove otvore zovu dugure. Ispod najvećeg otvora formirana je velika kupa od materijala koji je kroz otvor u dugom vremenskom periodu upadao u pećinu. Iz pećine se vidi jedan veliki otvor, ali na površini ih postoji nekoliko, koji su međusobno spojeni kosim kanalom, koji se spaja sa kanalom najvećeg vertikalnog otvora. Visina vertikalnog kanala je oko 60 metara.

Dugure su opasne, jer se nalaze na površini, vrlo blizu šumske staze ali su često zatrpane lišćem te ih je teško primetiti. Otvori su dovoljno veliki da u njih može da upadne odrastao čovek pa je bilo nekoliko nesrećnih slučajeva.

Kroz Svetlu salu Trnavski potok protiče krozplitko šljunčano korito, plaveći pod zavisno od visine vodostaja. Potok iz pećine izvire niz kratku nizbrdicu i, forirajući manje i veće slapove preko kamenja, uliva se u reku Prištavicu. Prilikom visokog vodostaja preko ove strmine se formira vodopad.

Iz Svetle dvorane ulazi se, preko drvenog mosta, u Tamnu dvoranu, koja posetiocima dočarava pećinu kakvu je uglavnom vide speleolozi, namerno slabije osvetljenu, u senkama koje stvaraju stenoviti oblici i slabim odsjajem u podzemnoj reci. Dvorana je duga oko 100 metara a i najviši je podzemni objekat u pećini. Na najvišoj tački ima oko 25 metara. Pod je često celom širinom poplavljen. Na kraju Tamne dvorane se nailazi na novi most i ulazi u Dvoranu sa bigrenim kadama.

Bigrene kade, stvorene naslagama rastvorenog krečnjaka su izuzetno atraktivne. Veliki broj kada raznih veličina formiraju kosi zid preko koga se stalno preliva. Veličine kada dostižu i 12 metara dužine (poprečno na pravac pećine), 4 do 5 metara dužine i do 7 metara dubine.

Desno od bigrenih kada, staza vodi do podzemnog vodopada, Izvora života, visokog oko 10 metara. Ova dvorana je mesto gde svaki posetilac zastane, posmatra i uveri se u stvaralačku moć prirode.

Stopića pećina se iz Dvorane sa bigrenim kadama račva. Iznad bigrenih kada se nalazi Kanal sa kadama, a iznad vodopada je Rečni kanal, ali ti delovi pećine za sada nisu pristupačni za posetioce jer je za pristup neophodna speleološka oprema.

Planirano je da se u toku leta izgrade dodatne platforme, kako vi se omogućio turistički pristup i tim prostorijama, a da se izbegne oštećivanje bigrenih kada i vodopada i korišćenje speleološke opreme.

Kada ulazite u pećinu treba da se držite nekih pravila. Krećite se samo uređenom stazom. Silaskom sa nje možete oštetiti pećinski nakit a ume i da bude opasno. Nemojte otkidati pećinske ukrase da biste ih poneli kao suvenir. Pećinski ukrasi gube magičan izgled kada ih iznesete. Koliko unutra, pod oskudnim svetlom izgledaju lepo i svetlucavo, kada su na dnevnom svetlu, potpuno su neugledni i neinteresantni. Nemojte se penjati na zidove pećine a naročito ne na bigrene kade. Pećinski ukrasi su vrlo krhki i lako se lome, a bilo su potrebno mnogo vremena da ih priroda načini. Sve što oštetite nepovratno je oštećeno.

Prvi pisani izvor vezan za Stopića pećinu ostavio je Radosav Vasović 1901 gorine u Zapisniku Srpskog geološkog društva. Prva speleološka istraživanja uradio je Jovan Cvijić (1909. i 1913.). Prva detaljna speleološka istraživanja izveo je Radovan Ršumović 1957. godine. Speleolozi češkog speleološkog društva iz Sovineca su 1983. i 1984. godine izvršpili opsežna istraživanja oba kanala i prošli celim tokom Rečnog kanala od Ponora do Stopića pećina, a Kanal sa kadama prošli celim prohodnim telom.

Dalja istraživanja sprovodi dr Radenko Lazarević u više navrata 1984, 1985. i 1986. godine, koji je ostavio najobuhvatnije podatke o Pećini uključujući i monografiju objavljenu 1994. godine.

1989. godine je prosečena pristupna staza od asfaltnog puta do pećine. 2009. godine je izgrađen pristupni put i parking, kao i nova pristupna staza i stepenište za prilaz samoj pećini, most ispred pećine i dva mosta unutar nje, kao i pristupna staza kroz samu pećinu do bigrenih kada i vodopada, a ugrađeno je i osvetljenje. Širi prostor Stopića pećine je proglašen zaštićenim prirodnim dobrom tako da je zabranjeno loženje vatre kao i bilo koja druga aktivnost koja može da šteti prirodi.

Ukoliko prolazite ovim područjem, obavezno svratite da vidite Stopića pećinu. Radno vreme je od 10 do 18 časova, ulaz košta 150 dinara za odrasle i 100 dinara za decu.

U blizini pećine se nalazi i Tošina banja (poznata i kao Banja Vapa). Ovo je mesto gde se nalazi mineralni izvor za koji kažu da je lekovit za oči. Na tom mestu je započeta izgradnja turističko-banjskog objekta ali je gradnja smrću vlasnika obustavljena tako da je objekat zapušten. Ipak i takav privlači pažnju neobičnim izgledom.

GPS – Stopića pećina koordinate: 43.702296, 19.855215

Izvor: pedja.supurovic.net